IJver en Broedermin

De Vlaamse toneelvereniging IJver en Broedermin (1822-1880) speelde jarenlang een belangrijke rol in het Brugse culturele leven. De vluchtigheid van de activiteiten zorgde ervoor dat de ontwikkeling van de 19de-eeuwse toneel- en letterkundige verenigingen te Brugge grotendeels een verborgen geschiedenis gebleven is. Een aantal van deze theaterstukken werden gedrukt, maar circuleerden vooral onder sympathisanten en flaminganten. Pas na 1880 begon men ze te verzamelen als onderdeel van een breder opgevatte Bruggecollectie, die ook minder kostbare bronnen, maar documentair relevante bronnen van lokale geschiedenis omvatte.

Het genootschap werd gesticht in de Hollandse tijd op 24 november 1822. Anders dan bij de meer elitaire Maatschappy van Vaderlandsche Taal en Letterkunde ging het om burgers en lagere ambtenaren, voor wie de beheersing van de Nederlandse taal een noodzaak geworden was. Een reglement  geeft ons een goed zicht op de werking. IJver en Broedermin begon als een gesloten vereniging met maximum 100 leden. Die vergaderden wekelijks voor de voordrachtoefeningen (deftige en boertige uitgalming) ter voorbereiding van het jaarfeest. Later steeg het aantal feesten en ging het steeds meer om toneelvoorstellingen. De leden waren ook geduchte tegenstanders op wedstrijden van andere genootschappen, vaak met succes. Daarnaast waren er ook letterkundige oefeningen: het beantwoorden van prijsvragen of het op eigen initiatief schrijven of vertalen van stukken. Tijdelijk gaf men een verzameling uit met teksten die geschikt waren om voor te dragen. Om financiële redenen moest de vereniging dit initiatief staken in 1833.

IJver en Broedermin was in 1835 de eerste Vlaamse letterkundige vereniging die een open wedstrijd voor Vlaamse toneelschrijvers organiseerde. Rond dezelfde tijd lieten ze ook een aantal briefwisselende leden toe, waaronder Ledeganck en Van Duyse. Interne conflicten leidden in 1841 tot de afscheuring van een groep die onder impuls van Pieter Deny de vereniging Kunstliefde stichtte. In de onderlinge concurrentie kende het Vlaamse culturele leven een grote bloei. In 1844 bouwde IJver en Broedermin een nieuwe speelzaal in de Parijsche Halle (Kleine Sint-Amandsstraat). De voorwaarden voor lidmaatschap werden versoepeld, zodat de vereniging vanaf dan jaarlijks een paar honderd tot zelfs meer dan duizend leden kende. De tweede tienjaarlijkse wedstrijd in 1846 had als onderwerp een Vlaamse cantate en lofrede op Simon Stevin naar aanleiding van de inhuldiging van zijn standbeeld. Toen het stadsbestuur kort daarop dezelfde wedstrijd uitschreef in het Frans, zodat de cantate van winnaar Amand Inghels uitgevoerd kon worden bij de inhuldiging, wist Yver en Broedermin alsnog te bekomen dat de prijzen van de Vlaamse wedstrijd uitgereikt werden aan de voet van het standbeeld. In 1850 vond een wedstrijd plaats naar aanleiding van de provinciale landbouwtentoonstelling.

Het Vlaamse toneel moet in die jaren een echte rage geweest zijn. Er werden vaak vertalingen van Franse en Duitse stukken gespeeld, maar af en toe ook eigen werk, o.m. van Jan Van den Broucke, zijn zoon Karel Van den Broucke en Jan Goddefroy. De spelen werden opgefleurd met zangstukken die uitgevoerd werden door de koorafdeling. Later werden ook volledige zangspelen opgevoerd. Meestal ging het om lokale onderwerpen. Zo oogstte de van Kunstliefde overgekomen Frans Carrein succes met Elisa de kantwerkster, waarvan het kantwerksterslied erg gewaardeerd werd. De toneelverenigingen waren een typisch kleinburgerlijk fenomeen. Op het einde van de negentiende eeuw was hun rol uitgespeeld. Eerst slaagden ze er niet in de aansluiting te vinden met de arbeidersbeweging, wat voor Emiel Moyson de aanleiding was om de Vlaamsche Broederbond (1862) te stichten. Later werd hun rol overgenomen door meer ideologisch georiënteerde verenigingen. IJver en Broedermin hield op te bestaan rond 1880.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: