Flavius Josephus over de historische Jezus

Jezus werd geboren in een stal in Bethlehem. Dat is één van de gebeurtenissen in het leven van de religieuze figuur Jezus, die we kennen met dank aan religieuze bronnen zoals het Nieuwe Testament. Over de levensloop van de historische figuur Jezus weten we echter bitter weinig. In een klein aantal niet-religieuze geschriften uit de eerste eeuw na Christus staan enkele vermeldingen die zouden kunnen verwijzen naar deze persoon. De belangrijkste en oudste bron hierbij is de “Oude geschiedenis van de Joden” door Flavius Josephus, een joodse kroniekschrijver. De kroniek vertelt het wedervaren van het joodse volk tussen 536 voor Christus en 73 na Christus. Flavius Josephus schreef dit werk pas in 93 of 94 na Christus, en was dus zelf geen ooggetuige van alle gebeurtenissen in zijn relaas. In de laatste hoofdstukken van de kroniek staan twee passages waarin mogelijk verwezen wordt naar de historische Jezus.

De Openbare Bibliotheek Brugge bezit een prachtige middeleeuwse kopie uit ca. 1200 van de Latijnse vertaling van de kroniek, de “Antiquitates Judaicae”.  Dit handschrift is waarschijnlijk afkomstig uit de cisterciënzerabdij van Ter Doest in Lissewege.

Op folio 38v van handschrift 393 vinden we de meest beroemde passage, die bekend staat als het Testimonium Flavianum. Het is een kleine paragraaf in het hoofdstuk over de opstanden van de joden onder Pontius Pilatus. In het Latijn staat er in ons handschrift: “Fuit autem isdem temporibus Ihesus sapiens vir, si tamen virum eum nominare fas est. Erat enim mirabilium operum effector et doctor hominum eorum qui libenter que vera sunt audiunt; et multos quidem iudeorum, multos etiam ex gentibus sibi adiunxit. Christus hic erat. Hunc accusatione primorum nostre gentis virorum cum Pylatus in cruce agendum esse decrevisset, non deserverunt hi qui ab inicio eum dilexerunt. Apparuit enim eis tercio die iterum vivus. Secundum quod divinitus inspirati prophete vel hec vel [f. 39r, niet op foto] alia de eo innumera miracula futura esse predixerant. Sed et in hodiernum christianorum qui ab ipso nuncupati sunt et nomen perseverat et genus.

Flavius Josephus 1

(De Nederlandse tekst volgens F. Meijer en M. Wes uit 1998: “In die tijd leefde Jezus, een wijs man, voor zover het geoorloofd is hem een man te noemen. Hij verrichtte namelijk daden die onmogelijk geacht werden, en hij was leermeester van mensen die met vreugde de waarheid tot zich namen. En veel Joden alsook velen van de Grieken bracht hij tot zich. Hij was de Christus. Ook nadat Pilatus hem op aanwijzing van de eerste mannen bij ons de straf van het kruis had opgelegd, gaven zij die het eerst in liefde waren gaan leven niet op. Hij was namelijk aan hen verschenen op de derde dag, opnieuw levend. De goddelijke profeten hadden die dingen en ontelbare andere wonderlijke dingen over hem gezegd. Tot op de dag van heden is de naar hem genoemde groep van de christenen niet verdwenen.”)

Onder andere door de aanwezigheid van typisch christelijke termen en concepten wordt er ernstig getwijfeld aan de authenticiteit van deze passage. Na grondig tekstkritisch en contextueel onderzoek zijn de meeste wetenschappers het erover eens dat de oorspronkelijke woorden van Flavius Josephus zijn aangevuld en aangepast door latere christelijke kopiisten. In onze cisterciënzerkopie in handschrift 393 heeft de kopiist de naam van Christus in rode letters geschreven.

De tweede beroemde passage is korter en minder specifiek, maar (daardoor?) ook geloofwaardiger. In het hoofdstuk over de joden onder procurator Albinus wordt gewag gemaakt van de steniging van “de broer van Jezus, die Christus wordt genoemd, wiens naam Jacobus is” (“fratrem Ihesu, qui dicitur Christus, nomine Iacobum”, Ms. 393 f. 65v, vanaf de vijfde regel op deze foto). Dit citaat wordt wél als authentiek beschouwd en kan gelden als een verwijzing naar de historische Jezus.

Flavius Josephus 2

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: