Voorspellingen voor 1798

Voor-zeggingeDe Openbare Bibliotheek bewaart een aardige collectie almanakken, overwegend drukwerkjes van Brugse drukkers en uitgevers. De vroegste Brugse almanak in bezit is de “Oprechte Vlaemschen tydt-wyser” voor het jaar 1683, uitgegeven door de drukker Joos van der Meulen. Dit boekje was in 2007 te zien in de tentoonstelling “Het dagelijks boeken is digitaal raadpleegbaar op Flandrica.be.

De “Oprechte tijdtwyser” staat in een lange traditie, die in Brugge opklimt tot de 15de eeuw en zich doorzet tot in de vorige eeuw. Ook al oogt elke almanak origineel, toch is het mogelijk om almanakken als genre te omschrijven. De Nederlandse boekhistoricus Jeroen Salman deed dit als volgt: “een drukwerkje dat als vaste basis een kalender heeft, maar daarnaast aanvullende teksten van informatieve en/of moreel-instructieve en/of diverterende aard bevat”.

De achttiende eeuw was het hoogtij van de almanakkenproductie in Brugge. Elke drukker-uitgever van enig belang streefde ernaar om een eigen almanak uit te geven. Deze productie werd in kaart gebracht in 2006, met de tentoonstelling “Elke dag wijzer” die liep in de Openbare Bibliotheek. Maar dit werk is nooit af en er blijven ontdekkingen te doen.

Dit was het geval eerder dit jaar, toen het Brugse veilinghuis Van de Wiele een onbekend Brugs almanakje te koop aanbood. Het betreft de “Prognosticatie of Voorzegginge voor het jaer 1798. De Openbare Bibliotheek kon het verwerven: dit exemplaar draagt het boeknummer HF 476.

Dit kleine drukwerkje van 16 pagina’s is om meerdere redenen bijzonder. Vooreerst de uitgever, Petrus Follet die zijn werkplaats  had in ‘De Blauwe Gans’ in de Steenstraat. Over deze drukker en zijn productie is niet zoveel bekend. Het STCV telt tot nu toe 6 edities uit zijn drukkerswerkplaats, telkens in één exemplaar bewaard; onze Openbare Bibliotheek heeft 8 exemplaren gedrukt door Follet op de rekken staan, alle tussen 1775 en 1807. Daar komt nu dus een negende bij. Follet was een drukker van klein en overwegend religieus gebruiksdrukwerk met onder meer twee catechismussen, kleine “getydekens” voor de Heilige Godelieve, devoot werk voor broederschappen en een opvoedkundig werkje voor vrouwen (“De verfoeyelyke thétafel van het vrouwvolk”). Zijn vroegste drukwerk voerde hij uit in opdracht van de Gentse boekhandel van de weduwe Servais Somers.

Ook bijzonder is dat dit almanakje, in de volkstaal en met een onverholen religieuze ondertoon, in 1797-98, midden in de Franse Tijd, werd uitgegeven. Het geeft aan hoe het Franse secularisatieoffensief ruimte liet voor volksculturele tradities. Over dit spanningsveld, toegepast op Brugge en het Leiedepartement, de latere provincie West-Vlaanderen, deed Liesbet Van Nieuwenhuyse onderzoek (“Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis”, 2004).

Het bescheiden almanakje voor het jaar 1798 past inhoudelijk naadloos in het genre. De meeste aandacht gaat naar de voorspelling. Deze prognosticatie wordt toegeschreven aan de fictieve astronoom Lucas van den Lande, die de voorspelling toespitste op de meridiaan of lengtegraad van Brugge. Zo geeft de voorspeller aan dat het op 15 april nieuwe maan is, wat inhoudt: “Stuer weder, dog zomtyds zonnegeschyn, ‘t zal ’t een of ’t ander zyn”.  Van den Lande werd ook in andere Brugse almanakken opgevoerd als alwetend astronoom.

Het is voorlopig nog onduidelijk of dit almanakje op zich staat of daarentegen deel uitmaakt van een reeks, over meerdere jaren. Een argument voor de eerste aanname is dat voor 1797 een klein almanakje werd uitgegeven, eveneens op naam van Lucas van den Lande, door Pieter Parain, ook een bescheiden drukker én schoonbroer van Follet, met atelier in de Breidelstraat. Beide schoonbroers werkten soms samen. Ook dit almanakje van Parain is een unicum. Zou het niet kunnen dat Follets “Prognosticatie of voorzegginge” (1798) de opvolger is van Parains “Nieuwen Brugschen Almanach” (1797)?

Petrus Follet was een drukker van klein gebruiksdrukwerk. Bijgevolg was zijn productie niet bedoeld om de tand des tijds te doorstaan. Dat dit fragmentair toch het geval is, is louter toeval. Toeval dat toelaat om deze weinig bekende uitgever-drukker een waardige plaats te geven in de geschiedenis van het Brugse boekbedrijf.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: