Karel de Goede, een Viking?

'Brugge, Ms. 403, f. 78r, aanvang van het heiligenleven van Knoet ofte Canutus’

‘Brugge, Ms. 403, f. 78r, aanvang van het heiligenleven van Knoet ofte Canutus’

Wist u dat Karel de Goede (ca. 1080-1086-1127), de immens populaire graaf van Vlaanderen, afstammeling was van de Vikings? Karels overgrootoom was Knoet II de Grote (994/995-1035), koning van Denemarken, Noorwegen, delen van Zweden en veroveraar van Engeland. Aan het hoofd van een Vikingleger was hij er in 1016 in geslaagd om Engeland binnen te vallen en zichzelf tot koning te kronen.

Toegegeven, op basis van die stamboom Karel de Goede een Viking noemen, is kort door de bocht, maar hij had wel duidelijk vikingenbloed door zijn aderen stromen.

Karels moeder was Adela van Vlaanderen, dochter van graaf van Vlaanderen Robrecht I de Fries (1029/1032-1093). Zijn vader was Knoet of Cnut IV, koning van Denemarken (ca. 1043-1086). Door strubbelingen in het thuisland van zijn vader, heeft Karel zijn jeugd grotendeels in Vlaanderen doorgebracht bij zijn grootvader Robert.

Bij gebrek aan uitgegeven bronnenmateriaal, is er tot nu toe nog niet veel aandacht geschonken aan Knoet IV, de Scandinavische vader van onze Karel de Goede. Een recente doctoraatsstudie aan de University of Lancaster probeert deze lacune op te vullen door de belangrijkste bronnen over Knoets leven uit te geven en te vertalen.

Eén van die twee bronnen is de Gesta Swenomagni regis et filiorum eius et passio gloriosissimi Canuti regis et martyris (“Handelingen van koning Svein Magnus [i.e. Sven II] en zijn zonen en Passie van de roemrijke koning en martelaar Knoet”) door de monnik Ælnoth van Canterbury. Deze tekst wordt bewaard in slechts twee middeleeuwse manuscripten: Ms. 403 van de Openbare Bibliotheek Brugge en Ms. 716 van de Bibliothèque de l’agglomération de Saint-Omer. Beiden dateren van het begin van de 13de eeuw en beiden zijn afkomstig uit een cisterciënzerabdij (resp. Ter Doest en Clairmarais). Een derde manuscript, van Deense afkomst, is verloren gegaan tijdens een brand in 1728.

In handschrift 403 van de Openbare Bibliotheek beslaat de Gesta Swenomagni folio’s 76 recto tot en met 85 recto. De tekst maakt deel uit van het Magnum legendarium Flandrense, een verzameling heiligenlevens waarover je in twee vorige blogberichten al kon lezen. Het manuscript is volledig digitaal raadpleegbaar via onze catalogus, en op de website van Flandrica kan je nog wat meer informatie over de context vinden.

Waarom werd de vader van Karel de Goede nu eigenlijk heilig verklaard? Gek genoeg vertellen de bronnen ons zo goed als niets over mogelijke mirakels verricht door koning Knoet. De wonderverhalen komen pas op gang nà de moord op de koning in 1086. Het is dan ook erg waarschijnlijk dat het aanwakkeren van de cultus rond Knoet in de eerste plaats een politieke of economische zet was. De initiatiefnemers waren vermoedelijk de clerici van de kerk van Sint-Albaans in Odense en de monniken van de nabijgelegen priorij, waar Knoet vermoord was tijdens een boerenopstand. Reeds in 1095 werd het lichaam van Knoet overgebracht (translatio) van de kerk van Sint-Albaans naar een nabijgelegen nieuwe kathedraal die zijn naam droeg. Na de heiligverklaring in 1101 werd kathedraal van Sint-Knoet één van de meest populaire bedevaartsoorden van Denemarken. Ook de Deense opvolgers van koning Knoet konden garen spinnen bij de canonisatie. Zij wendden de heilige status van hun voorvader aan om hun positie op de Deense troon te verstevigen.

En Karel de Goede? Die regeerde als graaf van Vlaanderen tot hij in 1127, net zoals zijn vader, voor een altaar vermoord werd door opstandelingen. Meteen na zijn dood werd hij door zijn volgelingen vereerd als een martelaar. Misschien werd Knoets vita dan ook opgenomen in het Magnum legendarium Flandrense uit respect voor Karel en ter bevestiging van diens uitzonderlijk status. Lang na Karels dood, in 1884, werd hij zalig verklaard.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: