Liefde & devotie : tentoonstelling over de wereld van het Gruuthusehandschrift

Van 22 maart tot 23 juni 2013 is het Gruuthusehandschrift opnieuw in Brugge. Dit uitzonderlijke manuscript behoorde toe aan de familie Van Caloen en werd generaties lang bewaard op het kasteel Ten Berghe in Koolkerke (Brugge). In 2007 kocht de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag het Gruuthusemanuscript aan. De aankoopsom is tot op vandaag niet bekend. Rond het Gruuthusemanuscript wordt nu een prestigieuze tentoonstelling gebouwd onder leiding van de Nederlandse kunsthistoricus Jos Koldeweij (Radbouduniversiteit Nijmegen).

Het Gruuthusemanuscript is een verzamelhandschrift met 147 liederen, 18 gedichten en 7 berijmde gebeden, alle in de volkstaal, het Middelnederlands. Deze literaire verzameling kwam tot stand in Brugge rond 1400 en functioneerde in een kring van burgers met een bijzondere belangstelling voor literatuur en muziek. Het is de literaire kwaliteit van de teksten die deze bundel zo belangrijk en uitzonderlijk maakt. Bovendien bevat het van een aantal unica, liederen, niet van de minste zoals het Egidiuslied en het Kerelslied, die enkel via het Gruuthusemanuscript tot ons zijn gekomen. De voorbije jaren stond het Gruuthusehandschrift overigens volop in de wetenschappelijke belangstelling. Dit resulteerde onder meer in de identificatie van Egidius (de in 1385 overleden Brugse makelaar en schepen Gillis Honin) en in gefundeerde twijfels of dit manuscript ooit heeft toebehoord aan Lodewijk van Gruuthuse (1422-1492).

Wat er ook mag van zijn, de tentoonstelling vindt plaats in het Gruuthusemuseum, het voormalige stadspaleis van Lodewijk van Gruuthuse. De expo evoceert vanuit het Gruuthusemanuscript het brede literaire leven van Brugge omstreeks 1400 binnen een historische context. Ze is opgebouwd rond vijf thema’s die in het Gruuthusehandschrift verweven zitten: muziek, liefde, “const”, gezelschap en devotie. Twee van deze thema’s krijgen prominenter aandacht en maken de titel van de tentoonstelling uit: “Liefde & devotie: het Gruuthusehandschrift”.

Met ongeveer 250 objecten wordt een bijzonder levendig beeld opgeroepen van Brugge en van het muzikale en literaire leven omstreeks 1400. Uiteraard maken vele fraaie handschriften de dienst uit, maar evenzeer schilderijen en beelden, en vele vormen van toegepaste kunst. De verrassende rijkdom van Brugse erfgoedinstellingen – kunst omstreeks 1400 is geen evidentie – wordt uitgebreid met hoogwaardige bruiklenen uit onder meer Den Haag, Berlijn, Parijs, Londen, Madrid en New York. Bijzonder is de artistieke inbreng van kalligraaf Brody Neuenschwander en van componist Jeroen D’Hoe.

De Openbare Bibliotheek Brugge is met zeven middeleeuwse handschriften en oude drukken in de tentoonstelling aanwezig. Een belangrijke plaats is weggelegd voor het in 2010 aangekochte handschrift 711, een laatmiddeleeuws, fraai verlucht devotieboek met teksten van de Brugse dichter Anthonis de Roovere. In het devotieboek staan ook twee gebeden die voorkomen in het Gruuthusehandschrift. Het betreft Miserere mei Deus (f. 11r-22v; in het Gruuthusehandschrift f. 2r-3v) en O glorieus almueghende God (f. 33r-37v; in het Gruuthusehandschrift f. 3v-4v). Dit handschrift is bijgevolg een boeiende getuige van de doorwerking van Gruuthuseteksten, zelfs tot in de 16de eeuw.

Andere handschriften uit onze bibliotheek die op de tentoonstelling worden gepresenteerd: de Italiaanse kroniek van Vlaanderen (handschrift 685) met de oudste kaart van Vlaanderen; een minder bekend, 13de-eeuws handschrift met het Speculum doctrinale, dit is een encyclopedie van Vincent van Beauvais, dat openligt op een passage waarin de melancholie aan de orde is (handschrift 252) ; een vroeg De musica-handschrift van Boëthius met muzieknotaties (handschrift 528); een arteshandschrift met een traktaat over toegepaste rekenkunde (handschrift 522). Bijzondere aandacht wijdt de tentoonstelling aan Lubert Hautscilt, abt van de Eeckhoutabdij (1393-1417), en zijn profetie over de toekomst van Vlaanderen. Van deze profetie is een gedrukte versie (1671) uit onze bibliotheek te zien (HF 226). Ten slotte verhuist ook de gedrukte veilingscatalogus uit 1866 (3/477) van de bibliotheek van de Brugse priester en geleerde Charles Carton, de eerste tekstuitgever van het Gruuthusehandschrfit, tijdelijk naar de tentoonstelling.
De tentoonstelling “Liefde & devotie: het Gruuthusehandschrift” genereert een breed randprogramma dat zich richt naar uiteenlopende doelgroepen. Het gaat om een internationaal congres over laatmiddeleeuwse stadscultuur (25-27 april), een concertreeks in het Brugse Concertgebouw (26-28 april), creatieve schrijfprojecten, publiekslezingen en activiteiten in verband met onder meer muziek en kalligrafie, en een “museummenu” voor kinderen.

Een mooie samenloop is dat Frits van Oostroms grote boek over de Nederlandse literatuur in de periode 1300 tot 1400 net uit is. Dit deel van de nieuwe Nederlandse literatuurgeschiedenis kreeg als titel “Wereld in woorden” mee. Van Oostrom is er uitgebreid aan het woord over het Gruuthusehandschrift. Naar aanleiding van “Wereld in woorden” nodigde de Openbare Bibliotheek Frits van Oostrom uit voor een avondlezing, op 16 mei, tijdens de tentoonstellingsperiode van “Liefde & devotie”.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: