Een 12de-eeuwse profetie over het Vaticaan en het Pausdom

blog leo1
Vaticinia sive prophetiae abbatis Joachimi & Anselmi episcopi Marsicani door Joachim da Fiore en Anselmus van Marsico
, gedrukt te Venetië bij Hieronymus Porro in 1589.

Het woord profetie is afgeleid van het Griekse woord propheteía, dat uitspreken of voor iemand anders spreken betekent. In algemene zin wordt met ‘profetie’ gewoonlijk een voorspellende uitspraak over gebeurtenissen in de toekomst bedoeld.        
blog leo2

Het boek handelt over cryptische profetische visies over het pausdom tijdens de “Turkse oorlogen” (kruistochten). De oorspronkelijke auteur van deze onheilspellende profetieën blijft onbekend. Vermoedelijk waren het radicale franciscanen die naar Griekenland emigreerden tijdens het pontificaat van Bonifacius VIII (1294-1303). De eerste 15 teksten beginnen met paus Nicolaas III (1277-1280). In de Middeleeuwen werd de tekst vaak met Joachim da Fiore verbonden.

Tijdens het pontificaat van Benedictus XIII (1334-1342) of van Clemens VI (1342-1352) verscheen een tweede reeks van 15 profetieën. Deze Vaticinia zijn wijd verspreid in de 15de en zelfs 16de eeuw en werden zo populair dat ze aangepast aan hun tijd werden gepubliceerd in gedrukte vorm. Het is Paschalinus Regiselmus die dit werk in Venetië uitgaf en van commentaar voorzag. De illustraties naar de handschriften zijn van de hand van de drukker zelf: Hieronymus Porro. De auteurs zijn Joachim da Fiore en Anselmus van Marsico.

De eerste auteur, Joachim da Fiore, was een Italiaanse mysticus, theoloog en esoterist (circa 1135-1202) en bekend om zijn apocalyptische denken. Joachim had een internationale reputatie in de late 12de eeuw. We weten dat hij heeft gefunctioneerd als een apocalyptische adviseur van een aantal pausen tussen 1180 en 1200. Hij stichtte een aantal kloosters, waar hij de constituties van de cisterciënzers invoerde. Hij is de stichter van de orde van San Giovanni in Fiore, die in 1570 ophield te bestaan. Een groep volgelingen, gekend als Joachimieten, waren aanhangers van zijn visie.

Deze visie, ontwikkeld als een symbolische interpretatie van de Bijbel in werken zoals Libri de concordia Novi et Veteris Testamenti (1519) en Expositio in Apocalypsim (1527), was gebaseerd op de verdeling van een wereldgeschiedenis in drie “landen van de wereld” of tijdperken, wat overeenkomt met de drie personen van de christelijke drie-eenheid: de Vader, Zoon en de Heilige Geest. In zijn uiteenzetting over de Apocalyps onderzocht hij de symbolen van de Antichrist, en zijn doctrine van de Heilige drie-eenheid.

Veel van zijn volgelingen geloofden dat er een Antichrist in de wereld was. Een groot aantal van Joachims theorieën werden weerlegd door Thomas van Aquino in zijn Summa Theologica. Da Fiore was een man met een levendige fantasie ; hij werd zowel geprezen als een profeet, als aan de kaak gesteld als een ketter. Toch plaatste Dante hem in zijn Divina Commedia in het Paradijs.

De Vaticinia werd verdergezet door Anselmus van Marsio, een bisschop uit de 13de eeuw. Deze tweetalige uitgave (Latijn-Italiaans) uit 1589 bevat cryptische voorspellingen over het pausdom en de Turkse dreiging. Na de prent in de titelpagina met voorstelling van abt Joachim da Fiore volgt een gravure met een rad waar paus Pius IV (1559-1565) afgebeeld staat  met de zon en de maan, en met diverse allegorische symbolen (stier met slang, vogel met halve maan, vogel met zwaard, leeuw met drie speren (Turks?) die een leeuw neersteekt met wereldbol en Franse lelie). Dit rad is een apocalyptische profetie van het pausdom.

Emblemata

In het boek zijn 30 emblemata met pausen afgebeeld. Men heeft ze geklasseerd van paus Nicolaas III (1277-1280) tot en met paus Innocentius VIII (1432-1492). Deze afbeeldingen overbruggen een pontificaat van 1277 tot 1492. De lijst van de pausen wordt afgesloten met een profetische voorstelling van een Turkse keizer die eerst een rode bol vangt, en dan jaren goed regeert, en daarna verjaagd wordt door een christenzwaard.
blog leo3

Het boek is een mooi voorbeeld van emblemata over pausen en hun profetieën.

Een emblema (meervoud: emblemata), embleem of zinnebeeld is een afbeelding met daarbij een korte, kernachtige spreuk, zoals een spreekwoord en een kort gedicht. Het woord emblema is Grieks en betekent mozaïekversiering. Emblemata werden meestal gebundeld in emblemataboeken, die populair waren van de zestiende tot en met de achttiende eeuw. De afbeelding is een vaak letterlijke verbeelding van de spreuk. Een typisch embleem bestond uit 3 delen : een motto, een afbeelding (pictura) en een onderschrift (subscriptio). Er zijn veel verschillende soorten spreuken die een afbeelding vergezelden, onderwijzend, politiek, religieus of over de liefde. Zie de profetie Imago Flandriae van abt Hautscilt over de toekomst van Vlaanderen in de 14de eeuw.

Michiel English

Het werk Vaticinia sive prophetiae komt uit de verzameling van Michiel English bewaard in onze bibliotheek. Michiel English (1885-1962) was een rooms-katholiek priester en historicus. Hij was ceremoniemeester in de Sint-Salvatorskathedraal (1919) en archivaris-bibliothecaris van het bisdom (1933).

English was vooral bekend van de “Dagklapper’ (1945-1962) in het Parochieblad van Brugge. Wekelijks verzorgde hij bijdragen over wetenswaardigheden m.b.t. de kerkgeschiedenis, religie, volksreligie, heiligenfeesten die hij naargelang het kalenderjaar invulde of schreef naar aanleiding van een bijzonder gebeurtenis. Bijdragen die in 1985-1987 gebundeld werden. De bibliotheek van English sluit nauw aan bij deze onderwerpen en overkoepelt een periode van 1510 tot 1962 en bevat 2574 titels. Na zijn overlijden kwam de bibliotheek terecht in de Brugse Openbare en de Provinciale bibliotheek.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: