Wie was Martin Guerre?

Wie was Martin Guerre die in het begin van de 16de eeuw opdook in Artigat, een dorpje in de Franse Pyreneeën? Was hij de echte, lange tijd vermiste Martin, die na een jarenlange zwerftocht opnieuw introk bij vrouw en kind? Of was hij een lookalike, een valsspeler, die eropuit was om het patrimonium van de familie Guerre in te palmen? Tijdgenoten waren verdeeld tussen believers en non-believers, tot de echte Martin Guerre toch onverhoopt opdook, en de valsspeler veroordeeld werd tot ophanging voor het huis waar hij zovele jaren als valse echtgenoot had gewoond.

Dit verhaal verspreidde zich als een lopend vuurtje, vooral in de vorm van de gerechtelijke uitspraak van het Parlement van Toulouse, een hogere rechtbank. Het werd in die vorm gegoten door Jean de Coras (Corasius, 1515-1572), een van de rechters van dit Parlement. Het arrest was ook de vorm waarin deze onwaarschijnlijke geschiedenis in maart 1565 op de persen terechtkwam van de Brugse boekdrukker Hubertus Goltzius (1526-1583 ). Voor dit kleine drukje, “Arest memorable dv Parlement de Tolose, verwierf hij op 9 september 1564 een uitgeversmonopolie van zes jaar.  Goltzius was deze tekst wellicht op het spoor gekomen toen hij omstreeks 1560 onder meer in Frankrijk een studiereis ondernam, op zoek naar interessante muntenkabinetten.

De kunstenaar en drukker Hubertus Goltzius (1526-1583) kwam in de late jaren 1550 naar Brugge. Hij installeerde er op kosten van Marcus Laurinus, heer van Watervliet, een “private press”, die zich vooral toelegde op een bijzonder fraaie reeks werken over de Oudheid, opgebouwd vanuit de beschrijving en afbeelding van antieke munten. Verder drukte Goltzius humanistisch werk van de geleerde Brugse vriendenkring en, tussendoor, dit kleine boekje. Goltzius’ drukkerswerkplaats, de “Officina Goltziana”, was gevestigd in het huis De Groene Wyncle op het Biskajersplein.  De persen waren actief van 1563 tot 1576, met een productie van 19 edities.

Het populaire verhaal van Martin Guerre uit de 16de eeuw raakte de volgende eeuwen  vergeten, en werd pas in de jaren 1980 opnieuw ontdekt. In 1982 realiseerde Daniel Vigne de speelfilm “Le retour de Martin Guerre”, met Gérard Depardieu in de rol van de zogenaamde Martin Guerre. Een jaar later bewerkte de Amerikaanse historica Natalie Zemon Davis (° 1928) dit gegeven in haar bijzonder succesvolle boek, “The Return of Martin Guerre”. Het boek werd vertaald in het Nederlands ( “De terugkeer van Martin Guerrre”, 1983) en in 21 andere talen. Davis ging vooral uit van de dubbelrol van Bertrande, de vrouw. Zij greep de kans om maatschappelijk op te klimmen, slaagde er vervolgens in om het gerecht te manipuleren, maar verdween op het einde van het verhaal opnieuw in de alledaagsheid van een doorsnee huwelijk. Meer traditionele historici distantieerden zich van de sociaal-antropologische benadering van Natalie Zemon Davis. Ze stellen dat de bronnen, onder meer het Arrest gedrukt door Goltzius, voor zich spreken (het dorp werd ingepakt door een bedrieger) en de vrije interpretatie van Davis een loopje neemt met de eigentijdse teksten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: