Secretum Secretorum

Geheim der geheimen of Secretum secretorum. Dat is de intrigerende titel van een populaire middeleeuwse tekst waarin een leraar zijn leerling inwijdt in de geheimen van het universum. In de middeleeuwen dacht men dat dit traktaat opgebouwd was rond een brief van de beroemde Griekse filosoof Aristoteles aan zijn leerling Alexander de Grote tijdens diens campagne in Perzië. Het werk is echter een Latijnse vertaling door Philippus van Tripoli (ca. 1243) van een 10de-eeuwse Arabische spiegel voor prinsen.

In spiegelgeschriften wordt pragmatische en theoretische wijsheid overgedragen op een jonge generatie. Ze spiegelen de lezer een ideaalbeeld voor van de perfecte wereldlijke of geestelijke heerser, bv. een prins, kerkvorst, priester, monnik of adellijke jonkheer. Het bekendste werk in dit genre is misschien wel Il principe (De vorst) van Niccolò Machiavelli (1469 – 1527), een traktaat met raadgevingen voor vorsten over hoe ze hun staat moeten besturen. Een ander voorbeeld zijn de vademecums voor de goede geestelijke en de goede edelman van Guilelmus Peraldus (gest. ca. 1271), waarvan een 14de-eeuwse kopie bewaard wordt in de Openbare Bibliotheek.

Het Secretum secretorum is van veel vroegere datum. Het is een opsomming van de kennis waarover een goede heerser moet beschikken. De onderwerpen gaan van goed bestuur, leiderschap en ethiek over astrologie, alchemie, magie tot geneeskunde en fysionomie of gelaatkunde. Het woord ‘geheim’ slaat in deze context op het feit dat de beschreven kennis bedoeld was voor gevorderden, net zoals in talrijke beroepen of disciplines (bv. de alchemie) bepaalde kennis enkel werd doorgegeven aan geïnitieerden.

Handschrift 476 van de Openbare Bibliotheek bevat een laat-13de-eeuwse of vroeg-14de-eeuwse verluchte kopie van dit werk. Het handschrift is afkomstig uit de cisterciënzerabdij van Ten Duinen (Koksijde). De eerste afbeelding toont de gedecoreerde aanvangsletter D(omino) van het Secretum secretorum op folio 130r van handschrift 476. In de buik van de D staat links de leraar, waarschijnlijk Aristoteles, afgebeeld. Rechts staan de leerlingen, met op de eerste rang vermoedelijk Alexander de Grote. De tweede afbeelding* toont het volledige folio 130r. In de bovenmarge staat de titel: ‘Liber de secretis secretorum Aristotelis’. Het incipit luidt: ‘Incipit liber Aristotelis de secretis secretorum siue [lees: sive] de regimine uel [lees: vel] dominorum’. In de onderste marge staat een konijn (of haas) afgebeeld dat rent voor zijn leven.

*Wie dit bericht leest op Cabrio, dient op “Reageer” te klikken om deze tweede afbeelding te zien.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: