Traktaat over magie en hekserij

Binnenkort is het Halloween (< All Hallows Eve, of de vooravond van Allerheiligen) en duiken de spoken, heksen, monsters en duivels weer op in het straatbeeld. Voor ons is dit slechts een onschuldig spel, maar in de 16de eeuw waren magie en het bovennatuurlijke het bloedserieuze onderzoeksonderwerp van Martinus Del Rio (1551 – 1608), een Antwerpse Jezuïet van Spaanse afkomst.

Martinus Del Rio bundelde zijn bevindingen in de Disquistiones magicae of Onderzoekingen naar magie. Dit traktaat werd gebruikt als handboek bij latere heksenprocessen, onder andere tijdens de beruchte processen van Salem (Massachusetts) in 1692.

In het eerste boek van de Disquisitiones probeert Martinus Del Rio een omschrijving te geven van superstitio. Hij deelt dit op in twee categorieën: langs de ene kant “bij-geloof”, of overbodige vormen van devotie die niets met het ware geloof te maken hebben, en langs de andere kant magie of verboden idolatrie.

In het tweede boek gaat hij iets dieper in op een subcategorie van magie: demonische magie, of de magie van de kwade geesten. Hij probeert een antwoord te vinden op vragen als “Kunnen magiërs dieren laten spreken?” en “Kan een mens gemeenschap hebben met een kwade geest?” Daarop volgt een groot aantal tot de verbeelding sprekende voorbeelden en anekdotes over heksen en magiërs.

Boek drie is iets praktischer van aard: het geeft eerst een overzicht van verscheidene soorten schadelijke magie (maleficium), o.a. “Hoe voorwerpen te laten ontvlammen” en “Manieren voor het veroorzaken van impotentie”. Daarna beschrijft het allerlei bijgelovige praktijken (vana observatio), zoals waarzeggerij of het aanwenden van heilige woorden en rituelen voor slechte doeleinden. In boek vier wordt nog iets dieper ingegaan op waarzeggerij. 

In boek vijf geeft Martinus richtlijnen aan rechters die moeten oordelen in zaken van magie: onder andere over het verloop van een correct onderzoek, de bevoegdheden van de betrokkenen, mogelijke aanwijzingen van schuld (bv. bibberen!), het risico op valse beschuldigingen, het aanwenden van foltertechnieken, de verschillende soorten bekentenissen en strafmaten.

In boek vijf wordt ook een belangrijke vraag gesteld: in welke gevallen zijn de beoefenaars van magie ook schuldig aan ketterij? Volgens Del Rio is er wel degelijk een verband, wat grote gevolgen heeft voor de bepaling van de ernst van een misdrijf en de bepaling van de strafmaat.

Het zesde en laatste boek is van belang voor clerici en monniken. In dit boek wordt beschreven hoe zij moeten omgaan met vormen van magie en bijgeloof. Wie kan absolutie verlenen voor deze misdrijven en zonden? Wanneer mag het biechtgeheim verbroken worden? Hoe kan je heksen (sagae) overhalen om te bekennen (bv. met bedreigingen en slagen)? Mag je magie aanwenden om iemand te helpen die behekst is? Het zesde boek verschaft ook een lijst met bovennatuurlijke, goddelijke en kerkelijke remedies, bv. de sacramenten, gebeden, exorcisme, de naam van Jezus en Maria, het kruisteken, relieken, wijwater, amuletten en het luiden van de kerkklokken.

De Openbare Bibliotheek Brugge bezit een 17de-eeuwse handgeschreven kopie van een fragment uit dit zesde boek, namelijk in handschrift 198 , folio’s 230r-231v. Handschrift 198 werd in 1664 door Carolus de Visch aan de Duinenabdij geschonken. In het gekopieerde fragment wordt de vraag behandeld of leden van bedelorden (en orden met gelijkaardige privileges) de bevoegdheid hebben om absolutie te verlenen in gevallen die normaal gezien voorbehouden zijn aan de paus of de bisschop, een materie die de cisterciënzers van Ten Duinen vast en zeker kon boeien.

Binnenkort kan je in onze bibliotheek de moderne Engelse vertaling van de Disquisitiones magicae door P.G. Maxwell-Stuart lenen. Op de website van Gallica (de digitale bibliotheek van de Bibliothèque nationale de France) kan je alvast gratis een digitale kopie van een Latijnse editie uit 1617 consulteren en downloaden. In het tabblad Erfgoed van de Cabrio-catalogus kan je via het zoekwoord ‘hekserij’ een uitgebreide reeks wetenschappelijke studies vinden over dit onderwerp.

Advertenties

One Response to Traktaat over magie en hekserij

  1. Arjen Reinders schreef:

    Daarnaast is het belangrijk om veel variatie tijdens de goochelshow aan te brengen. Dit kan door verschillende toneeltrucs die verschillende effecten teweegbrengen te gebruiken. Deze verschillende trucs kan je onderverdelen in kaarttrucs, sponstrucs, touwtrucs, mentalisme, bizarre trucs, trucs met vuur, en nog veel meer. Zorg ervoor dat je altijd wat trucs achter de hand hebt om te kunnen improviseren. Wees voorbereid; er kan altijd iets gebeuren dat je niet in de hand hebt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: