“Geef mij kuisheid en onthouding, maar doe het niet meteen!”

In het boek Confessiones, in het Nederlands bekend als Belijdenissen, getuigt Augustinus (Aurelius Augustinus Hipponensis, of Augustinus van Hippo, 354 – 430) over zijn zoektocht naar God en over de vele afleidingen en dwaalsporen op zijn pad. Hij groeide als Christen op in Thagaste (Algerije), maar bekeerde zich rond zijn zeventiende tot het Manicheïsme, een godsdienst waar hij zich later als verdediger van het Christendom fel tegen verzette.

In boek III van de Belijdenissen beschrijft hij beschaamd hoe losbandig hij zich gedroeg als 19-jarige retoricastudent in Carthago. Hij vertelt hoe hij zich vooral bezighield met het nastreven van liefde en lust, hoe hij genoot van theatervoorstellingen, en hoe hij hoopte eer en faam te halen uit de studie van de retoriek. Hij noemt zichzelf verwaand, hoogmoedig, schaamteloos en eerzuchtig. In het volgende fragment schetst hij zijn ongelukkige ervaring met de liefde:

 En in de liefde waardoor ik gevangen wenste te worden kwam ik ook terecht. Mijn God, mijn barmhartigheid, met hoeveel gal hebt gij mij die heerlijkheid besprenkeld en hoe goed zijt gij daarin geweest; want ik vond liefde en kwam in de boeien van een heimelijk liefdesgenot en verheugd raakte ik vast in rampzalige verstrikkingen, waarbij ik geranseld werd met de gloeiende ijzerroeden van jaloezie, achterdocht, angst, verbittering en ruzie. (Boek III, I:1).

Na de opsomming van de door hem begane “zonden”, beschrijft hij hoe er een keerpunt kwam in zijn houding toen hij het boek Hortensius van Cicero las. Door dit boek werd hij aangespoord om de filosofie te beoefenen, en ging hij verlangen naar wijsheid. Hij begon ook de Heilige Schrift te bestuderen, maar besloot snel dat deze boeken het niet verdienden vergeleken te worden met de verheven waardigheid van Cicero’s werk.

Op deze bewogen periode uit zijn jeugd komt Augustinus terug in boek VIII. Hij komt tot de pijnlijke vaststelling dat hij, ondanks het feit dat hij op zijn negentiende reeds een aansporing had gekregen om de wijsheid na te streven, op zijn eenendertigste nog steeds niet kon versmaden aan het aardse geluk en aan lichamelijk genot. Hij biecht op dat hij als negentienjarige had gebeden tot God om hem kuisheid en onthouding te geven, maar dat hij er ook had bijgevraagd daar nog eventjes mee te wachten : Da mihi castitatem et continentiam, sed noli modo. ‘Geef mij kuisheid en onthouding, maar doe het niet meteen!’

Ik was namelijk bang dat gij mij met spoed zoudt verhoren en met spoed zoudt genezen van de ziekte der begeerlijkheid , die ik liever verzadigd wilde zien dan gedoofd. (Boek VIII, VII:17).

Dit is één van de beroemdste passages uit de Belijdenissen. Ze valt op omdat de balorigheid en zondigheid van Augustinus’ jeugd zo nadrukkelijk in de verf worden gezet. Maar enkele paragrafen verder (boek VIII, XII:28-29) volgt de definitieve kentering. Augustinus beschrijft hoe hij plots de stem hoorde van een kind, dat ‘Neem en lees!’ zei. Hij nam een bijbel, sloeg die open op een willekeurige pagina, en begon te lezen: ‘Niet in brasserij en dronkenschap, niet in slaapkamers en oneerbaarheden, niet in twist en naijver, maar trekt de Heer Jezus Christus aan en vertroetelt niet het vlees in begeerlijkheid’ (Rom. 13:13).

De middeleeuwse monniken van Ten Duinen en Ter Doest hadden ook kopieën van deze vroeg-Christelijke autobiografie tot hun beschikking, o.a. in handschrift 119 (begin 13de eeuw) en in handschrift 150  (14de eeuw).

De citaten in dit blogbericht komen uit de vertaling gemaakt door Gerard Wijdeveld  (1905 – 1997), een Nederlandse auteur en classicus die stof heeft doen opwaaien door zijn streng katholieke polemische houding en door zijn openlijke collaboratie met de Nazi’s. Maar dat is weer een heel ander verhaal…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: