Om gezongen te worden in de zondag-schole van Steenvoorde…

De Openbare Bibliotheek bewaart in haar erfgoedcollectie zeven Nederlandstalige, in Brugge gedrukte liedboekjes uit de 17de en 18de eeuw: ( B438) Den gheestelicken schadt van Devotien, 1607; (HF17) Het hofken van Bethleem, 1607; (3/763 en HF 28) Den nieuwen bergh Parnassus, 1732; (3/765) Den Vlaemschen Papegaey, [voor 1749]  en  (3/764 en DOCH 193) Het gheestelyck opeelken van Hardoysche Roozeblaeders, [voor 1753]. De drukkers waren Pieter Soetaert (B438 en HF17), Andreas Wydts (3/763, HF28 en 3/765) en Jacobus Beernaerts (3/764 en DOCH 193). Behalve Den Vlaemschen papegaey dat een profaan liedboek is, bevatten de liedboekjes uitsluitend geestelijke liederen. Melodieën staan er niet in afgedrukt, zoals vaak in dergelijke liedboekjes. Wel wordt gebruik gemaakt van zgn. wijsaanduidingen die verwijzen naar een bestaande, bekende melodie waarop het lied gezongen kan worden.

Een achtste liedboekje, dat niet in Brugge maar in Ieper gedrukt werd, bevindt zich in het Guido Gezellearchief (GGB 111). Het gaat om het anonieme Christelyke liedekens ten deele nieuw-gemaeckt, en ten deele getrokken uyt andere Lied-Boekxkens, en verbetert om gezongen te worden in de zondag-schole van Steenvoorde en andere. – Tot Ipre : by J.F. Moerman, s.a. [approbatie : 1) [s.l.] Vidi 17 septembris 1781, De Dours, L.C. en 2) [s.l.] Vidit J.F. Dierickx, Lib. Cens, [s.a.]]. Er bestaat nog een editie : Hazebrouck, Debaecker-Iteweire, s.a.
Dit liedboekje (118 x 180 mm) telt 127 pagina’s: titelpagina, i-iv (voorrede), 1-119 en de ongenummerde pagina’s 120-122 (tafel + errata). Het bevat 54 christelijke liedjes, waarvan het eerste “Gevaer van de wereldsche liedekens” al meteen de toon zet. Daarna volgen o.a. 5 kerstliederen, 3 paasliederen, 6 liederen i.v.m. de communie, 14 i.v.m. O.-L.-Vrouw, Sint-Jozef, engelen en heiligen, en 16 “op verscheyde materien” waaronder eentje tegen de gierigheid en een lied “aengaende de zondag-scholen”, dit laatste niet toevallig op de melodie “Poperingschen dal” (Steenvoorde ligt op een steenworp van Poperinge, net over de Frans-Belgische grens). Er zijn in totaal 32 verschillende melodieverwijzingen: 14 Nederlandstalige, 14 Franstalige, en 4 “Alzoo ’t begint”. Tien liederen hebben geen wijsaanduiding. 
Het boekje is genaaid in een vervuilde omslag van beschreven perkament met gebruikssporen. Op de binnenzijde van de voorkaft staat het handgeschreven, ongedateerde bezitsmerk Desen boek behoort toe / aen Francisca Batalÿe / die desen boek vint / ofte wederom [bringt] sal heb-/ben enen klink [sic : flink] daten [= dat ‘n = dat hij] / van den osse op den / esel sp[ringt]. Deze zin wordt nog een paar keer gedeeltelijk herhaald als schrijfoefening.
Het werkwoord “flinken” (flonk, geflonken of flinkte, geflinkt) is verwant aan het Engelse “to fling” (slaan, smijten), en duidt op een vlugge beweging: een flink is een oorveeg en een oogje flinken betekent een knipoog maken (een oogstje smyten). In het West-Vlaams wordt flynken ook gezegd van hoefdieren die een snelle zij- of achterwaartse trap (nen flynk) uitdelen: Die koe zoudt durven flynken.  Het is in elk geval een flinke klap die de dief of oneerlijke vinder van dit liedboekje te wachten staat.
Bij het overschrijven van deze geijkte formule heeft Francisca Batalÿe het woord flink vervangen door of misschreven als het haar beter bekende“klink” en zelfs “klank” (verso titelblad). Ook de formule zelf klopt niet helemaal. Het dreigement op zich doet wel denken aan de bekende formule anathema sit (vervloekt zij…), die we in een aantal middeleeuwse codexen uit onze collectie aantreffen. Na al die eeuwen blijkbaar toch nog altijd een probaat middel…
Christelyke liedekens … Steenvoorde wordt vermeld in : Gilbert Huybens, Thesaurus canticorum flandrensum. Het gedrukte Nederlandse liedboek in Vlaanderen (1508-1800). – Leuven : Peeters, 2004, dl. 1 Bibliografie,(sign. 52/20).  Het exemplaar van de Openbare Bibliotheek Brugge ontbreekt in de opsomming van bewaarplaatsen: Antwerpen (RG), Brusssel (KB) en Den Haag (KB).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: