Woorden verklaard door Isidorus van Sevilla


De Openbare Bibliotheek bezit een middeleeuwse kopie van één van de meest invloedrijke encyclopedieën in de Westerse geschiedenis: de Etymologiae van Isidorus van Sevilla (ca. 570 – 636). Deze Spaanse aartsbisschop pende in twintig boeken de essentie neer over verscheidene onderwerpen: grammatica; retoriek en dialectiek; wiskunde; geneeskunde; jurisprudentie; kerkelijke boeken; God, engelen en heiligen; de Kerk en sektes; talen, volkeren, koninkrijken, steden; etymologie; de mensheid en voortekenen; dieren; de fysieke wereld en onderdelen; geografie; bouwwerken en landbouw; stenen en metalen; agricultuur; oorlog en spelen; schepen, gebouwen en kledij; huishouden en huishoudelijke instrumenten.1

Wanneer Isidorus in zijn Etymologiae woorden en begrippen verklaart, doet hij dat vooral vanuit een moreel of religieus standpunt. Zo ook in het hoofdstuk over de dieren (boek 12): de objectieve zoölogische kennis is ondergeschikt aan de morele interpretatie van elk dier. De vos, bijvoorbeeld, stond duidelijk niet op een goed blaadje bij Isidorus: “Men zegt vulpis (vos), wat komt van volupis. Hij draait (voluere) namelijk op zijn poten (pes) en loopt nooit in een rechte lijn, maar altijd zigzaggend. Het is een achterbaks dier dat gebruik maakt van bedrieglijke listen. Wanneer hij bijvoorbeeld niets te eten heeft gehad, speelt hij voor dood, en vangt en verslindt hij de vogels die denken dat hij een kadaver is en op hem neerdalen.”² Het is zeer waarschijnlijk dat Isidorus zijn mosterd voor deze genadeloze karakterschets van de vos bij Gregorius de Grote (ca. 540 – 604) gehaald heeft (Moralia in Iob 19,1).

De afbeelding is afkomstig uit handschrift 163, een dertiende-eeuws handschrift afkomstig uit de Cisterciënzerabdij van Ten Duinen, en toont een 13de-eeuwse kopie van de passage over de vos.

Pittig detail: In de Etymologiae zegt Isidorus dat het woord mulier (“vrouw”) afgeleid is van het woord mollitia (“zachtheid”). Shakespeare (ca. 1564 – 1616) gebruikt deze verklaring in zijn theaterstuk Cymbeline, maar geeft er zijn eigen draai aan: The piece of tender air, thy virtuous daughter / Which we call ‘mollis aer;’ and ‘mollis aer’ / We term it ‘mulier’. Vrouwen als zachte (mollis) lucht (aer)…

1 De puntkomma’s komen overeen met de indeling in twintig boeken.
² Vulpis dicta, quasi uolupis. Est enim uolubilis pedibus et numquam rectis itineribus, sed tortuosis anfractibus currit, fraudulentum animal insidiisque decipiens. Nam dum non habuerit escam, fingit mortem, sicque descendentes quasi ad cadauer aues rapit et deuorat. (Isidorus Hispalensis, Étymologies, Livre XII, Des animaux, ed. – trad. Jacques André, (Auteurs latins du Moyen Âge), Paris: Les belles lettres, 1986, p. 113).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: