Handschriften en “het ontstaan van Brugge”

De tentoonstelling “Uit goede bron” loopt in het Bruggemuseum-Gruuthuse tot 16 oktober 2011. De bezoeker maakt er kennis met nieuwe inzichten over het ontstaan van Brugge. Het recente wetenschappelijke werk van archeologen, geologen, historici en andere onderzoekers maakt komaf met een aantal mythes over de vroegste geschiedenis van onze stad. Brugge ontstond dus niet omheen een versterkte Romeinse burcht, en evenmin als nederzetting van de Vikingen.

Het verhaal van het ontstaan van Brugge wordt doorgetrokken tot de 12de eeuw, tot 1127-1128 toen Brugge en Vlaanderen in “brand” stonden naar aanleiding van de moord op de graaf Karel de Goede. Het dagboek van de Brugse kanunnik Galbert van Brugge over dit explosieve gebeuren is de eerste omstandige geschreven bron over Brugge. Geschreven getuigenissen van vóór deze periode zijn zeldzaam. Bijzonder boeiend aan deze tentoonstelling is deze vroege geschreven bronnen hier samen te zien. Op een voorschoot groot liggen alle belangrijke vroegmiddeleeuwse teksten waarin aan Brugge wordt gerefereerd. Tussen haakjes vermelden we telkens de bewaarplaats van het manuscript en de datering. Het exemplaar waarin een tekst bewaard bleef is vaak jonger dan de tekst zelf.

In de 7de eeuw zet Eligius, bisschop van Noyon en Doornik, zich in voor de kerstening van de “Vlaanderengouw”. Een eeuw later wordt dit door een anonieme auteur beschreven in een Vita Sancti Eligii (Brussel, Koninklijke Bibliotheek, ms. 5374-75; 9de eeuw), een beschrijving met daarin concrete plaatsnamen én een municipium Flandrense, als hoofdplaats van “Vlaanderen”. Wellicht wordt hiermee Oudenburg bedoeld, eerder dan Brugge, zoals lange tijd werd gedacht.  

In het eerste kwart van de 9de eeuw teisteren de Noormannen de Vlaamse kust, maar een plaatselijk garnizoen kan deze dreiging afslaan. Zo verhaalt het Liber de gestis regum Francorum (deel van de Annales Bertiniani et Vedastini: Brussel, Koninklijke Bibliotheek, ms. 6439-6451, 11de eeuw). Aanwijzingen dat de Karolingische vorsten zo’n versterkte wachtpost in Brugge lieten optrekken, zijn niet voorhanden.

Vanaf halfweg de 9de eeuw duikt de naam Brugge op in documenten en op munten. De allereerste vermelding komt voor in een inventaris van kerkschatten van de Sint-Baafsabdij in Gent uit de periode 851-864, Breviarum de thesauro Sancti Bavonis (Gent, Universiteitsbibliotheek, ms. 439, 14de eeuw).  Daarin worden  kerkschatten vermeld die uit schrik voor de invallen van de Vikingen in veiligheid werden gebracht, maar niet waren teruggekeerd, onder meer een gouden kruis dat ter bescherming naar Brugge was gezonden.

Een anonieme priester uit Oudenburg schreef ca. 1080 met fierheid over zijn stad en kerk. In zijn Tractatus de ecclesia S. Petri Aldenburgensi (Brugge, Grootseminarie, ms. 506/131 bis, 13de eeuw) vertelt hij hoe de versterkte burchtmuren in Brugge werden opgebouwd met stenen afkomstig van het Romeinse castrum uit Oudenburg. Hoe die burchtmuren eruit zagen wordt dan weer aangetoond door Oliver de Wree (1596-1652). Vredius was een van de eerste Brugse historici die op basis van oudheidkundig onderzoek en bronnenonderzoek het oude Brugge en Vlaanderen reconstrueerde. In zijn Historiae comitum Flandriae nam hij een afbeelding op van de oude burchtmuren van Brugge (Brugge, Openbare Bibliotheek, 3/1354; 1650).

In het Encomium Emmae Reginae (Londen, British Libary, MS Add. 33241, 11de eeuw), een lofdicht ter ere van de Engelse koningin Emma (+1052) geschreven circa 1040 in Sint-Omaars, komt Brugge reeds naar voor als een levendige, versterkte plaats met een levendige handel en te bereiken vanuit de zee.  

Deze uitgelezen selectie handschriften wordt afgesloten met  het dagboek van Galbert van Brugge, in een 17de eeuwse kopie op papier. Het is het vroegste volledige handschrift (Brugge, Openbare Bibliotheek, ms. 570).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: