Ars Musica


Ars Musica, het muziekfestival van de hedendaagse klassieke muziek, strijkt drie dagen neer in het Brugse Concertgebouw. Het kader is een eerbetoon aan Karlheinz Stockhausen, het monstre sacré van het serialisme van de jaren vijftig. Al volstaat één vlag natuurlijk niet om Stockhausens artistieke persoonlijkheid te dekken. Die was daarvoor te groot – een stelling die hijzelf zeker zou bijtreden. Een heel weekend lang kun je binnentreden in een wereld van unieke muziekbeleving. We geven graag een overzicht van wat er allemaal op het programma staat.

Vrijdag 1 april

Stimmung”, de magistrale compositie voor zes zangers uit 1968, is een modelvoorbeeld van de religieus geïnspireerde esthetiek van Karlheinz Stockhausen. Eén enkel welluidend akkoord, gebaseerd op de boventoonreeks, vormt het uitgangspunt voor een tachtig minuten durend muzikaal ritueel, waarin naast godennamen en dierengeluiden ook erotische gedichten van de maestro zelf gereciteerd worden. De schitterende Neue Vocalsolisten uit Stuttgart staan garant voor een onvergetelijke muzikale – en wie weet zelfs mystieke – belevenis.

Zaterdag 2 april

Als luisteraar krijg je soms het gevoel dat Stockhausen voor “Mantra” twee geprepareerde piano’s van zijn Amerikaanse collega John Cage geleend heeft. Maar niets is minder waar: dit haast etherische klankbeeld wordt voortgebracht door twee geringmoduleerde piano’s. Ringmodulatie is een vrij eenvoudige vorm van elektronische klanktransformatie, waarbij een liveklank letterlijk gemixt wordt met een andere – vaak synthetische – klank. Zoals hij “Stimmung” baseerde op één akkoord, schraagt Stockhausen de volledige structuur van “Mantra” op één formule, bestaande uit twee contrapuntische melodieën. Door de constante aanwezigheid van die muzikale DNA-streng verwijst Stockhausen naar de mantra, een gebedsformule die door onafgebroken herhaling tot religieuze extase kan leiden. Het GrauSchumacher pianoduo geldt vandaag als dé specialist in de uitvoering van dit meesterwerk.

In het flowerpowerjaar 1968, waarin “Stimmung” en “Kurzwellen” ontstonden, schreef Karlheinz Stockhausen ook “Aus den sieben Tagen”, een cyclus van vijftien stukken. Zelf noemde hij het werk, dat tijdens een vastenperiode van zeven dagen geconcipieerd werd, ‘intuïtieve muziek’. Het stuk, dat vooruitwijst naar een laat werk als “Klang”, is als een catharsis gedacht en bevat prozateksten die de muzikanten inspireren. Bij het vijfde deel “Nachtmusik” gaf Stockhausen volgende instructie: “Speel een vibratie in het ritme van het universum. Speel een vibratie in het ritme van de droom en verander het langzaam in het ritme van het universum. Herhaal dit zo vaak als je kan.” Volgens Karlheinz Stockhausen was de ether gevuld met kosmische vibraties, die muzikanten kunnen opvangen en aan het publiek communiceren.

Zondag 3 april

In de partituur van “Harlekin” schrijft Karlheinz Stockhausen niet alleen de muziek maar ook de bewegingen van de soloklarinettist voor. Tg Schemering ontwikkelde op basis van dit werk uit 1975 de kindervoorstelling “Hartekijn”, waarin twee actrices de bewegingen van de muzikant overnemen en voortzetten. De personages komen recht uit de commedia dell’arte: de nar Arlequino die zijn ongezouten mening geeft, het kwetsbare schalkse meisje Colombina en de heks Pulcinella. Ze spelen een spel van aantrekken en afstoten, van liefkozen en haten, van blij en droef, alleen en samen. Zo houden ze de aandacht van het jonge publiek vast. De afwisselende muziek neemt de kinderen mee in een fantasierijk avontuur. Bekijk hier alvast de mooie trailer.

Samen met pianist Daan Vandewalle belicht musicoloog en Stockhausen-specialist Maarten Quanten de muziekesthetische evoluties in het werk van de grote Duitse componist. Zij doen dat aan de hand van zijn magistrale Klavierstücke.

“Gesang der Jünglinge” zal de muziekgeschiedenis ingaan als een van Stockhausens belangrijkste composities. Decennia voor de eerste surround in de cinema, presenteert Stockhausen de luisteraars klankzwermen die via ruimtelijk verdeelde luidsprekers rond hun hoofden lijken te bewegen. Elektronische klanken worden op geniale wijze gecombineerd met samples van een jongenssopraan die zingend reciteert uit het bijbelse boek Daniël: de lofgezangen van drie jongens die in een brandende oven gegooid werden maar door Jahwe op miraculeuze wijze gered zijn. Een gelijkaardige poëtische kracht vinden we terug in “Klavierstück IX”, dat nochtans net als het vorige gebouwd is op haast wiskundige structuren. Die rigoureuze organisatie verdwijnt enkele jaren later uit Stockhausens muziek. Daarvan getuigen “Solo” en “Kurzwellen” waarin veel van wat de luisteraar te horen krijgt, ontstaat door de interpretatie van de uitvoerder en door de situatie in de concertzaal.

Voor nog meer informatie kun je steeds terecht op de webstek van het concertgebouw.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: