Dag op dag: 21 september

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 21 september. De dood van een niet voor de hand liggende filosoof: Arthur Schopenhauer.

Arthur Schopenhauer was een groot Duits filosoof die gekend was voor zijn pessimistische wereldbeschouwing. Een beroemd citaat van hem was: “het allerergste komt nog”. Naast pessimist was hij ook nog eens een notoir vrouwenhater, maar ook kunstliefhebber en geïnteresseerd in oosterse filosofie.

“Van de kunsten is muziek de belangrijkste”. De invloed van Schopenhauer was vooral groot op kunstenaars, in het bijzonder Richard Wagner, Leo Tolstoj, Marcel Proust, Thomas Mann en Gerard Reve, maar ook op filosofen, zoals Emil Cioran en Friedrich Nietzsche. De laatste is zijn hele leven blijven worstelen met Schopenhauers houding jegens de filosofie van het medelijden.

Zijn hoofdwerk “Die Welt als Wille und Vorstellung” (De wereld als wil en voorstelling), bestaat uit 2 delen en was tevens ook zijn levenswerk; deel 1 kwam uit in 1819 en deel 2 pas in 1844. Hoewel zijn gedachtegoed tijdens zijn leven niet het aanzien kreeg dat hij wou, bleek zijn meesterwerk van onschatbare waarde te zijn. Echte liefhebbers beginnen aan het hoofdwerk (en de echte “die-hards” lezen hem in het Duits), maar toch blijft het voor velen onbegonnen en onverstaanbaar. Gerard Reve werd sterk beïnvloed door Schopenhauer. Hij las in de winter telkens de 2 delen in het Duits!

Schopenhauer liep niet al te hoog op met de mens. Hij gaf dan ook de voorkeur aan het gezelschap van zijn poedel (Atma) dan aan het gezelschap van de mens. Erger nog, wanneer zijn poedel zich misdroeg berispte hij het beest met de (scheld)woorden: “koest, mens!”. Zijn interesse voor hindoeïsme en boeddhisme, kortom de oosterse filosofie manifesteert zich in de naam van zijn poedel. Atma betekent wereldziel.

Arthur Schopenhauer stierf op 21 september 1860.

Dag op dag: 15 augustus

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 15 augustus. Niet alleen is dit voor de Belgen een nationale feestdag (O.L.V. Hemelvaart) maar het is ook een dag waarop in de geschiedenis al veel gebeurd is.

Hieronder vindt u een sumier lijstje met maar enkele opmerkelijke gebeurtenissen die op 15 augustus in de geschiedenis voorvielen:

• 1769: Geboorte Napoleon Bonaparte. Franse keizer (gestorven 1821)
• 1914 – Het Amerikaanse stoomschip Ancona is het eerste schip dat door het Panamakanaal vaart. Dit kanaal verbindt de Grote Oceaan met de Atlantische Oceaan.
• 1945: Einde van de Wereldoorlog II. Japan geeft zich over nadat Hiroshima en Nagasaki verwoest werden door Amerikaanse atoombommen.
• 1961: In Oost-Duitsland begint men met de bouw van de betonnen Berlijnse Muur.
• 1967: Dood van René Magritte, Belgisch surrealistisch schilder
• 1969: Eerste dag van het mytische festival Woodstock
• 1996 – Sabine Dardenne en Laetitia Delhez worden levend bevrijd uit de kelder in het huis van Marc Dutroux.

dag op dag: 12 juli

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 12 juli. Alfred Dreyfus wordt in 1906 vrijgesproken van de hem ten laste gelegde aanklachten (hij zou een spion zijn voor Duitsland).

De Dreyfus-affaire was een schandaal dat rond 1900 grote gevolgen had in de Franse politiek. Het schandaal draaide om de onjuiste veroordeling van de joods-Franse officier Alfred Dreyfus (1859-1935). Dreyfus werd er vals van beschuldigd een spion voor Duitsland te zijn. De doorslaggevende rol in de openbaarmaking van het schandaal werd gespeeld door de schrijver Émile Zola.

Dreyfus’ veroordeling op 15 oktober 1894 bleek achteraf gebaseerd op valse verklaringen en op documenten die door de werkelijke spion – Ferdinand Walsin-Esterhazy – geformuleerd waren (op grond hiervan meende men dat hij een spion zou zijn voor Duitsland). Dreyfus werd uit zijn rang gezet en op 5 januari 1895 tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld, die hij op Duivelseiland moest uitzitten.

Het nieuw benoemde hoofd van de inlichtingendienst van het leger, Georges Picquart, kwam in zijn onderzoek naar de zaak achter de werkelijke gang van zaken. Hij ontdekte de rol van Esterhazy en gaf dit door aan zijn superieuren. Binnen de militaire top was dit een niet gewenst bericht, officieren hebben zelfs valse documenten opgesteld om Dreyfus’ schuld te bewijzen. Alles is er aan gedaan om herziening van het proces te stoppen en het geheel in de doofpot te laten verdwijnen. Picquart werd op dienstreis gestuurd en later zelfs ontslagen en gevangengezet.

De schrijver Émile Zola bracht dit echter in de openbaarheid in de literaire krant L’Aurore. Daar publiceerde hij zijn beroemd geworden open brief aan de president van de Franse Republiek, Félix Faure, getiteld J’accuse..! (Ik beschuldig..!). Deze brief verscheen op 13 januari 1898. Zola werd aangeklaagd en veroordeeld, hij vluchtte zelfs tijdelijk naar Engeland.

Op 19 september 1899 kreeg Dreyfus amnestie en werd hij vrijgelaten. Ook Picquart werd weer vrijgelaten. Pas op 12 juli 1906, in het derde proces tegen hem, werd hij helemaal vrijgesproken. Dreyfus werd weer in het leger aangenomen met als rang majoor, Picquart idem dito met als rang brigadegeneraal.

De affaire nam de politiek in Frankrijk voor lange tijd in beslag. Niet alleen omdat er sprake was van antisemitisme tegen de vele joden in het Franse leger, maar ook omdat er ontevredenheid uit sprak over het Franse politieke regime. Antisemitisme en nationalisme werden door de machthebbers ingezet om de publieke opinie tegen de Dreyfusards in te nemen. Eén van de gevolgen van deze haatcampagne was de aanslag op Dreyfus. In 1908 werd hij door journalist Louis Grégori in Parijs neergeschoten.

Dag op dag: 5 mei

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 5 mei. Aanleg van de eerste spoorlijn op het Europees continent.

Op 5 mei 1835 werd de eerste spoorweg voor stoomtreinen op het Europees continent aangelegd. Het jonge België kreeg de primeur. De lijn liep tussen Brussel en Mechelen en was 20 km lang. In 1828 waren wel al spoorlijnen voor paardentractie opgericht in Oostenrijk en Frankrijk. De eerste spoorlijn in Duitsland werd eveneens in 1835 geopend tussen Neurenberg en Fürth.

De wereldprimeur ging wel aan onze neus voorbij want in 1765 werd in Engeland de stoommachine uitgevonden die gebruikt werd in fabrieken. In 1804 zette een Engelse uitvinder voor het eerst wielen onder de stoommachine. Dat was eigenlijk de eerste trein. In 1830 werd de eerste spoorlijn van de wereld geopend. Dat was ook in Engeland. Daarover reed de Rocket met een snelheid van 50 km/u.

Dag op dag: SOS

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 22 november. De invoering van internationaal noodsignaal S.O.S.

SOS is de naam die gegeven wordt aan het internationale noodsignaal voor draadloze communicatie. In morsecode wordt het zo weergegeven: ···---··· Aan elkaar, dus zonder pauze, net zoals er geen pauzes in één letter zijn. Het is dan ook geen echte morsecode. Als het aparte letters waren, zouden ze door pauzes gescheiden worden. De interpretatie ‘SOS’ is dan ook tamelijk willekeurig. De betekenissen “Save Our Ship” (red ons schip) en “Save Our Souls” (red onze zielen) zijn er later bij bedacht. Die betekenissen zijn dus backroniemen.

De eerste SOS, die werd opgevangen door installatie die door Alexander Popov aan boord van de Russische kruiser “Afrika” werd geplaatst in 1897, dateert van 1900. In het jaar 1906 (104 jaar geleden!!!) werd het internationaal noodsignaal (S.O.S.) voor draadloze communicatie ingevoerd. In 1909 werd SOS voor het eerst gebruikt door de Amerikanen.
Oorspronkelijk was ···---· (“SOE”) gekozen, maar dit is veranderd omdat de laatste punt te gemakkelijk kon wegvallen. Bovendien is ···---··· gemakkelijker te herkennen door minder getrainde telegrafisten.

In de radiotelefonie (niet met Morse maar met gesproken woord) wordt SOS niet gebruikt, hier gebruikt men als noodsignaal “Mayday” (van het Franse m’aidez, wat “help mij” betekent) en nog een aantal andere voor minder ernstige gevallen (zoals “Pan-pan”, afgeleid van het Franse woord Panne).
Het huidige systeem voor noodsituaties op zee is bekend als GMDSS (Global Maritime Distress and Safety System).

(Bron: Wikipedia)

Tegenwoordig wordt SOS wordt ook in andere betekenissen en toepassingen gebruikt. Momenteel is de bekendste natuurlijk SOS Piet.

Dag op dag: 10 augustus

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 10 augustus.

Op 10 augustus 1897 beschrijft de Duitse chemicus Felix Hoffmann in zijn laboratoriumdagboek hoe hij het voorheen onstabiele en maagonvriendelijke acetylsalicylzuur in chemisch zuivere, bewaarbare en inneembare vorm heeft samengesteld. Het effect van deze stof was al bekend bij Hippocrates, die het uit de schors van wilgen haalde. Kruidenvrouwen in de Middeleeuwen vonden dezelfde stof in de moerasspirea, de spirea ulceria. Hoffmanns werkgever de chemische fabriek Bayer brengt in 1899 de aspirine op de markt.

Uit onderzoek van de labjournaals bij Bayer blijkt echter dat de werkelijke ontdekker van aspirine Arthur Eichengrün was, die onderzoek deed naar betere pijnstillers. Felix Hoffmann werkte als laboratorium-assistent onder diens leiding. Vanwege Eichengrüns joodse achtergrond werd hij door de nazi’s uit de annalen geschrapt. In 1949 publiceerde Eichengrün een artikel waarin hij de uitvinding van aspirine claimde. Deze claim werd bevestigd na onderzoek van Walter Sneader van de universiteit van Glasgow in 1999. De vraag wie de werkelijke ontdekker van Aspirine is, bleef echter controversieel. Bayer weersprak in een persbericht de bevindingen van Sneader.

Aspirine is de merknaam. Acetylsalicylzuur is een medicijn dat pijnstillend, koortsverlagend en ontstekingsremmend werkt. Het wereldverbruik wordt vandaag de dag geschat op vijftigduizend ton per jaar of 1.3 miljard tabletten per dag!!

Dag op dag: 18 juni

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 18 juni.

Met de Slag bij Waterloo werd de Franse Keizer Napoleon Bonaparte op 18 juni 1815 verslagen door een combinatie van Britse/Nederlandse, Hannoveraanse en Pruisische legers, onder leiding van respectievelijk de Engelse Hertog van Wellington en de Pruisische generaal Blücher.

In 1814 werd Bonaparte na zijn nederlaag bij Leipzig naar het eiland Elba verbannen. Terwijl de geallieerden te Wenen ruziemaakten over de verdeling van het Franse Keizerrijk, ontsnapte Napoleon van het eiland en trok met een steeds aangroeiend leger op naar Parijs. Om de geallieerden voor te zijn, mobiliseerde Napoleon in twee maanden tijd een leger van 200.000 manschappen en trok met 120.000 daarvan naar de Frans-Belgische grens.
Op 16 juni 1815 begon Napoleon de veldslag tegen de Pruisen, bij Ligny. De Pruisen werden verslagen en moesten zich terugtrekken. Blücher probeerde zich bij het Engelse leger te voegen en dat lukte, mede dankzij de prins van Oranje, de latere koning Willem l van Nederland, die in de slag bij Quatre Bras wist te verhinderen dat de Fransen de Pruisen in de rug aanvielen.

Bij Waterloo kwam het op 18 juni tot een ultiem treffen in een 8 uur durende veldslag, die sindsdien spreekwoordelijk geworden is voor een verpletterende, definitieve nederlaag.

Meer weten? De bibliotheek informeert u verder!

Dag op dag: 18 maart

 

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 18 maart.

Op 18 maart 1858 werd Rudolf Diesel, zoon van Duitse migranten, geboren in Parijs. Hij groeide op bij zijn oom in het Beierse Augsburg. Het was trouwens zijn oom die de hoogbegaafde Diesel liet studeren aan het Münchener Polytechnicum. Daar leerde hij dat het rendement van de bestaande stoommachines veel te laag was (slechts 10%). Hier ligt de aanzet van Diesels jarenlange experimenteren en ontwerpen, die uiteindelijk (na heel wat disputen en processen) leidden tot een eerste patent in 1892 en een volwaardige, nieuwe verbrandingsmotor in 1897.

Het was de Gentse firma Carels die in 1894 als eerste ter wereld de licentie verwierf om dieselmotoren te bouwen. In eerste instantie werden deze motoren vooral gebruikt in de industrie (stationair gebruik). Na experimenteren met verschillende mogelijke brandstoffen zoals poederkool, pindaolie,… werd gekozen voor een petroleumderivaat, nl. dieselolie.
De motor werd later dankzij de ontwikkeling van de inspuitpomp door Robert Bosch vooral een succes voor de zwaardere vervoermiddelen.

Heel kort uitgelegd:
Een dieselmotor perst lucht zeer sterk samen, waardoor de temperatuur van die lucht stijgt. Wanneer dan brandstof verneveld wordt in die hete lucht vindt zelfontbranding plaats.
Bij mengselmotoren (bijv. benzinemotoren) wordt geen lucht, maar een brandstof-lucht mengsel samengeperst. De samenpersing (compressieverhouding) is veel lager dan bij een diesel, waardoor de zelfontbrandingstemperatuur niet wordt bereikt. Daarom ontsteekt bij dat type motoren een vonk het mengsel.

In de bibliotheek vind je heel wat boeken die je verder kunnen informeren over de werking van motoren, auto’s….

Nog een weetje: Rudolf Diesel stond ook gekend als esperantist (iemand die de internationale hulptaal Esperanto kent en gebruikt).

Dag op dag: 16 december

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 16 december.

65 jaar geleden, op 16 december 1944 werd het Ardennenoffensief, ingezet.
Om 5:30 uur ’s morgens brak een half uur durend spervuur los van tweeduizend Duitse kanonnen op de Amerikaanse stellingen tussen Monschau en Echternach.V-l’s. op weg naar Luik en Antwerpen trokken tegelijkertijd een vurig spoor door de donkere lucht. Het 6e pantserleger viel om 06:00 aan. Het laatste grote Duitse offensief van de Tweede Wereldoorlog was begonnen.

De Amerikaanse divisies die in de Ardennen verbleven werden totaal verrast. Na zware verliezen wisten de Amerikanen tenslotte stand te houden in het belegerde Bastogne.
Toen de bevelhebber van het 47^e Panzerkorps, Luitenant – Generaal Heinz Kokott, aan de verdediger van Bastogne, Generaal McAuliffe, een ultimatum stelde om zich over te geven, kreeg hij het beroemde antwoord: “Nuts!”

Meer weten? De bibliotheek informeert u verder!

Dag op dag: 9 november

Met ‘Dag op dag’ haalt de Openbare Bibliotheek Brugge het stof van enkele gebeurtenissen: “wat gebeurde er vandaag, maar dan zoveel jaar geleden?” Vandaag: 9 november.

De Berlijnse Muur, het bekendste symbool van de Koude Oorlog en de deling van Duitsland, scheidde van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 West- en Oost-Berlijn van elkaar. De muur was 45,3 km lang en onderdeel van de 1378 km lange Duits-Duitse grens.

Tijdens vluchtacties van het Oosten naar het Westen zijn ongeveer tweehonderd mensen om het leven gekomen. Met de muur viel ook het Ijzeren Gordijn en kwam een einde aan de feitelijke opsluiting van miljoenen mensen in het Oostblok.

Meer weten? De bibliotheek informeert u verder of bezoek onze thema-stand aan de infobalie in Hoofdbibliotheek Biekorf.