De hersenen van Guido Gezelle

Bevatten de hersenen van Guido Gezelle sporen van genialiteit ? Dat was de vraag die Gustaaf Verriest bezig hield.  Gustaaf Verriest, broer van Hugo, was hoogleraar inwendige ziekten aan de KUL. Als tienjarige leerling was hij reeds gebiologeerd door Gezelles “buitengewoon zwaren kop en die verbauwelijk groote bulten van zijn voorhoofd”. De dag na het overlijden van Guido Gezelle kreeg hij toestemming van de familie om de hersenen van de dichter te verwijderen en verder te onderzoeken. Hij sprak over zijn bevindingen op het Vlaamsch natuur- en geneeskundig Congres in Brugge op 29 september 1901, maar ook later kwam hij er op terug.

Verriest beschouwde Gezelles ziekelijke jeugd als bron van zijn genialiteit, aangedaan door “de wreedste en langdurigste hoofdpijnen”. Net als Shakespeare leed Gezelle aan rachitis, een botaandoening door een tekort aan vitamine D en calcium. Dit zou zijn lichamelijke bouw verklaren: lang van lijf met korte benen, maar ook het waterhoofd, grote herseninhoud en uitgebreide hersenplooien. Volgens Verriest paste Gezelle met zijn hersengewicht van1674 gram perfect in het rijtje van hoogbegaafde mannen als Lord Byron, Thackeray, Wagner of Schubert. Bovendien stelde hij een bijzonder ontwikkeld spraakcentrum aan de rechterkant van de hersenen vast. Om dit biologisch te verantwoorden, leidde hij hieruit af dat Gezelle linkshandig geboren was. Waarschijnlijk had men hem dit afgeleerd. Verwijzend naar Stijn Streuvels en Caesar Gezelle vermoedde hij dat er een erfelijke aanleg voor taalvaardigheid bestond in de familie.

In het archief vinden we verschillende sporen terug van Verriests onderzoek: een gipsen afgietsel van Gezelles hersenen en grote rollen met getekende doorsneden van de hersenen van Guido en die van Peter Benoit. Verriest had zowel het afgietsel als de tekeningen gebruikt als illustratie bij zijn redevoering op het congres. De familie Verriest schonk Gezelles hersenen na de dood van Gustaaf aan de KUL voor verder onderzoek. Vermoedelijk gingen die verloren tijdens een brand.

De lezing van Verriest is meer dan een originele voetnoot in de Gezellestudie. Al gebeurde dit niet op grote schaal, hij volgde hiermee de wetenschappelijke theorieën van zijn tijd. Van Karel Van de Woestijne, bijvoorbeeld, is bekend dat hij dit met grote belangstelling volgde. Ook in de Gezellestudie en de beeldvorming rond Gezelle speelden de merkwaardige vorm van Gezelles hoofd en zijn gezondheid een belangrijke rol.