Middeleeuwse handschriften zijn zeer kostbare en kwetsbare werken. We hebben met z’n allen de plicht om dit erfgoed zo goed mogelijk te bewaren voor de generaties die na ons komen. Maar wij hebben als bibliotheek ook de taak om deze handschriften in optimale omstandigheden beschikbaar te stellen voor onderzoek. Om ervoor te zorgen dat de handschriften kunnen geconsulteerd worden door wetenschappers én dat ze tegelijkertijd toch veilig gesteld worden voor het nageslacht, gelden er zeer strenge regels voor het raadplegen van deze werken.
Een raadpleging van middeleeuwse handschriften gebeurt altijd op aanvraag. Een aanvraag kan geweigerd worden, bijvoorbeeld wanneer er reeds goede reproducties bestaan van het werk in kwestie. Indien de aanvraag ontvankelijk wordt verklaard, wordt er een precieze datum vastgelegd voor de raadpleging. Op de dag van de raadpleging zelf geeft de raadpleger een kopie van zijn identiteitskaart af en ondertekent hij een reglement . Daarbij krijgt hij een document met nuttige tips en richtlijnen voor het raadplegen van kostbare werken. Bijgestaan door het personeel van de leeszaal kan hij dan aan het werk!
De regels lijken op het eerste gezicht heel streng. Zo mag je geen pennen, balpennen, eten of drinken op je tafel hebben, moet je je handen wassen vóór de raadpleging, mag je niets op de handschriften leggen, mag je ze nooit alleen achter laten, enz. Maar eigenlijk zijn deze regels heel vanzelfsprekend voor iedereen die van boeken houdt. Het is wel zo dat het bij middeleeuwse boeken extra belangrijk is om deze regels te respecteren. Door hun specifieke aard kunnen ze namelijk heel wat schade oplopen in onzorgvuldige handen. Het perkament (gemaakt van dierenhuiden) kan bijvoorbeeld helemaal niet tegen water, het gaat ervan zwellen als een zeemvel. De zwakste plek van een middeleeuws boek is misschien wel de binding. Na al die eeuwen zijn de koorden van de binding verstorven, of gebroken, of helemaal verdwenen, of – erger nog – gerestaureerd in de 19de eeuw met een overdaad aan verharde beenderlijm (waardoor het boek nu bijna niet meer open kan). Om niet te veel stress te leggen op de binding worden handschriften bij raadpleging altijd op speciale kussens gelegd. Verder kan de verf van de geschilderde afbeeldingen afbladderen als die te ruw behandeld worden, en kan de inkt van de letters uitgesmeerd worden door vochtige of bezwete vingers. Ook nieuwsgierige neuzen en de vochtige lucht die ze uitwasemen boven het perkament en de afbeeldingen zijn grote boosdoeners, daarom is het aangewezen een loep te gebruiken om de handschriften in detail te bekijken.
Het ideale compromis tussen ontsluiting en conservatie van de handschriften ligt in ons lopende digitaliseringsproject. Elk handschrift zal op termijn ingescand worden, en de hoogwaardige scans zullen kunnen bekeken worden op het internet. Zo kan iedereen, zowel wetenschappers als het grote publiek, genieten van deze kunstschatten, terwijl de werken zelf veilig opgeborgen blijven in de kluis.
Klik hier en laat je verrassen door de uitstekende kwaliteit van de scans: ze lijken wel scherper dan het origineel!
